In onze samenleving raken steeds meer mensen psychisch overbelast. Jong en oud, in alle lagen van de bevolking. De klachten zijn herkenbaar: stress, angst, burn-out, depressie, piekergedachten, gevoel van leegte, vervreemding…

Steeds meer mensen ervaren dus druk. Soms komt die druk van binnenuit: eindeloze gedachten, zelfkritiek, angst, verdriet. Maar vaak komt hij ook van buitenaf – of beter gezegd: van hoe we denken dat anderen naar ons kijken. We zijn voortdurend bezig met hoe we overkomen, wat er van ons verwacht wordt, of we wel voldoen. We zijn als mens van nature een sociaal wezen dat zich altijd al vergelijkt met anderen en voor een groot stuk leeft in en door het oog van de ander, maar social media hebben dit nog versterkt, wat absoluut geen goede zaak is.

We proberen alsmaar beter, sterker, slimmer, aantrekkelijker, succesvoller of nuttiger te zijn – niet per se omdat we dat zelf zo belangrijk vinden, maar omdat we denken dat het móet.

Vaak denken we dus dat psychische klachten vooral “van binnenuit” komen, vanuit de persoon zelf. Maar wie wat dieper kijkt, ziet dat ze ook veelal voortkomen uit een bredere context: sociale druk, prestatiedwang, en een voortdurende gerichtheid op hoe we overkomen op anderen.

Veel mensen leven niet alleen meer met zichzelf, maar met een voortdurend bewustzijn van de (kritische) blik van de Ander. Er is een subtiele maar constante spanning: doe ik het wel goed? Vinden ze me slim, sterk, sociaal, succesvol genoeg? Wat als ik tekortschiet? Wat als ik faal?

Die druk van de sociale blik is vaak onzichtbaar, maar o zo krachtig. Deze mentale druk nestelt zich langzaam in je dagelijks leven. Het beïnvloedt hoe je werkt, leert, spreekt, beweegt – zelfs hoe je je voelt. Wie langdurig leeft met die spanning van die onzichtbare constante blik van die Ander, kan het contact met zichzelf kwijtraken. Je leeft steeds meer in je hoofd, in het denken over jezelf, in het piekeren over hoe je overkomt. Je raakt verwijderd van het directe, eenvoudige bestaan. Dingen voelen zwaar, ongrijpbaar, en vaak ook uitzichtloos. Je gaat jezelf hoe langer hoe meer bekijken alsof je een buitenstaander bent. Je geraakt verwijderd van je eigen ervaring.

In psychische zin is dat een vorm van vervreemding. Niet alleen van anderen, maar ook van jezelf. Het leven speelt zich dan vooral af in je hoofd – tussen gedachten, zorgen, zelfbeoordelingen – en voelt vaak als ‘vastzitten’. Vast in overtuigingen, emoties, verwachtingen.

Tuinieren kan je helpen om te leren: het is genoeg om gewoon te zijn. De natuur herinnert ons er namelijk aan dat we niet hoeven te bloeien voor een ander. We bloeien omdat het in ons zit.

Benieuwd naar waarom en hoe tuinieren een antidoot kan zijn tegen sociale druk en de oordelende blik van de Ander? Benieuwd naar een verhaal van Voltaire dat dit mooi illustreert? Benieuwd naar een oefening en reflectievragen om “vrij te zijn zonder publiek”? Lees dan hier verder.

Wat is psychische toegankelijkheid, wat zijn de voordelen, hoe kan je het toepassen en hoe kan je zien of jouw tuin al dan niet psychisch toegankelijk is en dus bijdraagt aan een therapeutisch of helende omgeving?

Een goed ontworpen en ingerichte ruimte is cruciaal om van de gezondheidseffecten van een omgeving te kunnen genieten. Slecht design wordt bijvoorbeeld gelinkt aan angst, delirium, verhoogde bloeddruk, meer nood aan pijnstillers en een langer verblijf in een ziekenhuis na een operatie.

Bij het ontwerpen en inrichten van ruimtes met het oog op ons welzijn gaat veel aandacht terecht naar fysieke toegankelijkheid. Denk hierbij aan aangepaste ingangen, verharde paden en toegankelijke voorzieningen.

Terecht, want fysieke toegankelijkheid is enorm belangrijk. Neem nu tuintherapie; als de cliënt niet in de tuin geraakt of deel kan nemen aan de details van het tuintherapeutisch gebeuren, omdat hij er letterlijk geen toegang toe heeft, dan verminderen de voordelen van de tuintherapie aanzienlijk.

Je ziet het, fysieke toegankelijkheid is cruciaal bij het inrichten van een helende of therapeutische omgeving.

Echter, naast fysieke toegankelijkheid, bestaat er nog een andere vorm van toegankelijkheid die vaak over het hoofd wordt gezien en waar ik, vanuit de omgevingspsychologie, een extra hart aan toedraag; psychische toegankelijkheid. Deze ‘vergeten’ vorm van toegankelijkheid is minstens even belangrijk als zijn fysieke variant.

Bij psychische toegankelijkheid stellen we niet de vragen “Geraken mensen gemakkelijk in en uit de ruimte? Kunnen ze zich gemakkelijk bewegen door deze ruimte? Is de ruimte functioneel?”, nee, we stellen vragen zoals “Voelen mensen zich ook écht welkom en veilig in de ruimte? Nodigt het ontwerp uit om de tijd door te brengen in de omgeving? Inspireert het de cliënt om zichzelf open te stellen voor de helende voordelen van de omgeving?”

Psychische toegankelijkheid houdt in dat een omgeving begrijpelijk, beheersbaar en betekenisvol aanvoelt. Iets wat bijdraagt aan gevoelens van veiligheid, verbondenheid en participatie. Zaken die een grote rol spelen bij het feit of een omgeving al dan niet een therapeutisch effect kan uitoefenen op zijn gebruikers.

Benieuwd naar meer info over wat psychische toegankelijkheid juist is, wat de voordelen ervan zijn, enkele tips voor het ontwerpen van een therapeutische tuin en een checklist om te zien of jouw tuin al dan niet psychisch toegankelijk is en dus bijdraagt aan een helende omgeving? Lees dan verder via deze link.

Mensen, en zeker studenten die het eerste jaar op kot zitten, denken vaak dat als ze zich niet aan routines en structuur moeten houden, ze pas echt vrij zijn.

Gaan slapen en opstaan wanneer je goesting hebt – de ene keer om drie uur ’s nachts je bed induiken, de andere keer om vier uur in de namiddag een dutje doen – eten waar je zin in hebt en op momenten dat het jou het best uitkomt – de ene dag om vijf uur ’s nachts frieten, de andere dag om 12u ’s middags wraps als ontbijt – studeren en huishoudelijke taken doen wanneer er echt niets anders meer te beleven valt… Welke student (en ook volwassene) geniet nu niet van dit contrast met de vaak saaie, strakke routines van de vroegere middelbare school en het ouderlijke nest?

Maar levert dit afzweren van saaie routines werkelijk de ultieme vrijheid op? Heeft het feit dat de gemiddelde student niet alleen vaak lak heeft aan saaie routines, ritme en regelmaat, te maken met hun niet zelden voorkomende (om het in studentenslang te zeggen) “mental breakdowns”? En wat is de link met natuur? Kan natuur via het aanbieden van ritme, routine en structuur een pleister betekenen ter verlichting van deze “mental breakdowns”? Benieuwd naar mijn antwoord? Lees dan hier verder.

Wist je dat een groene leefomgeving gelinkt is aan minder angst, depressie, obesitas, agressie en een betere concentratie? Net nu veel natuur verdwijnt, bevestigt wetenschappelijk onderzoek dat wat we al lang aanvoelen: groen is goed voor onze gezondheid. Is het een goedkoop ‘medicijn’ zonder bijwerkingen? Ontdek tijdens deze lezing, georganiseerd door TuinHier Olmen, waarom we natuur rondom ons nodig hebben.

Wanneer: woensdag 14 mei 2025

Waar: Parochiezaal Stotert, Stotert 75, 2491 Olmen

Prijs: 5,00 euro (gratis voor leden van TuinHier en Gezinsbond Olmen)

Meer info

Op 18 mei 2025 vieren we wereldwijd de Wereld dag van het therapeutisch tuinieren (World Therapeutic Horticulture Day – WTHD). In Vlaanderen zetten we die dag het belang van tuintherapie en therapeutisch tuinieren extra in de kijker. Want hoewel therapeutisch tuinieren en tuintherapie internationaal steeds meer erkenning krijgen, blijft het in het Vlaamse zorglandschap nog een vrij onbekende, maar veelbelovende aanpak.

Tuintherapie en therapeutisch tuinieren maken gebruik van tuinieren, planten en natuur als een vorm van ondersteuning in de zorg. Denk aan tuinen voor bewoners met dementie in woonzorgcentra, belevingstuinen in psychiatrische instellingen of moestuinprojecten in gevangenissen. Het doel? Mensen helpen om hun fysieke, mentale en emotionele gezondheid op een natuurlijke manier te verbeteren.

Van stress tot herstel: een groen alternatief in de zorg

Wetenschappelijk onderzoek toont aan dat tuintherapie en therapeutisch tuinieren tal van voordelen schenken: minder stress, betere stemming, meer lichaamsbeweging en meer levenskwaliteit. In tijden waarin onze zorgsector onder druk staat en burn-outs, angstklachten en chronische aandoeningen toenemen, bieden tuintherapie en therapeutisch tuinieren een waardevol én betaalbaar alternatief.

De toepassingen in Vlaanderen zijn nog beperkt, maar er beweegt wat. VZW Terra-Therapeutica ondersteunt initiatieven in diverse zorginstellingen. Daarnaast begeleiden ze de opleiding tuintherapie bij Syntra en publiceren ze evidence-based boeken rond het thema.

Een internationale beweging, met Vlaamse wortels

Wereldwijd openen tuintherapeuten in de week volgend op 18 mei hun tuinen om bezoekers kennis te laten maken met hun werking. Van IJsland tot India, van Schotland tot Vlaanderen. Tijdens deze dag worden inspirerende verhalen gedeeld van mensen die dankzij tuintherapie of therapeutisch tuinieren weer grip kregen op hun leven.

Vlaanderen wordt warm uitgenodigd om deel te nemen: organiseer een activiteit, deel je ervaring met de hashtag #WTHD, en breng zo het belang van deze benadering dichter bij het grote publiek.

Fiona Thackeray, oprichtster van onze Schotse partner Trellis, vertolkt het als volgt:
‘Trellis invites everyone to join this global movement by participating in local events, sharing their stories using the hashtag #WTHD, and spreading awareness about the positive impacts of therapeutic horticulture on our mental and physical health.’

Meer info vind je op www.terra-therapeutica.be

Vroeger leefden wij als jager-verzamelaars samen met de natuur en dus met dieren. Hoever staan wij als mens tegenwoordig van de natuur, van onze natuur? Een voorbeeldje dat aanzet tot denken; iemand die ik ken, kan het niet verdragen dat er vogels in de tuin landen. Wanneer er vanuit het huis enkele van deze gevleugelde vrienden in een boom gespot worden, dan worden zij steevast weggejaagd door middel van luid handgeklap en geroep. Te weinig contact met natuur, een geval van Nature Contact Disorder?

We zien hoe langer hoe meer interesse in de gezondheidszorg om natuur in te zetten bij of als therapie. Dit door mensen meer naar de natuur te brengen in de zin van het implementeren van natuurtherapie, ecotherapie, tuintherapie, “groene” beweging… of omgekeerd door meer natuur naar de mensen te brengen in de zin van het creëren van een helende omgeving, een therapeutische tuin… Natuur kan hierbij als groene achtergrond functioneren of kan de focus vormen van de interventie an sich.

Kinesisten, ergotherapeuten, sociaal werkers… maar ook psychologen en psychiaters tonen hoe langer hoe meer belangstelling voor de helende kracht van natuur. Zo publiceerde de ‘British Psychological Society’ in 2020 bijvoorbeeld een interessant artikel over ‘The use of talking therapy outdoors’. Zij zien dus, net als vele van hun collega’s uit de (geestelijke) gezondheidszorg, een grote meerwaarde van natuur als aanvullend middel op (gespreks)therapie. Maar wat zijn nu de voordelen van een outdoor therapieruimte tegenover een indoor therapieruimte? Met welke ‘issues’ krijgen we te maken als we (gespreks)therapie buiten in de natuur doen? Wat zijn bedenkingen van een “buitenkabinet” voor de therapeut en de cliënt? Lees het hier verder, en wie weet geraak jij als (psycho)therapeut overtuigd van de enorme meerwaarde van natuur als aanvulling op of als context voor je bestaande gamma aan behandelingen.

Tranen rollen van mijn wangen; ik schrei. Ik schrei voor het overlijden van mijn zus, voor het overlijden afgelopen herfst van een van de boegbeelden in de strijd voor meer menselijkheid in de psychiatrie en voor zovelen anderen die er niet meer zijn en die zoveel onrecht is aangedaan. Ik schrei niet alleen voor de patiënten of cliënten die onmenselijk zijn behandeld, maar evengoed voor hun achtergebleven families en de vele personeelsleden die menselijkheid wel hoog in het vaandel dragen (en dat zijn er gelukkig veel, waarvoor mijn oprechte bewondering en dank).

Toen ik dit schreef, was het Allerzielen, het heeft me dus een hele tijd gekost voor ik mezelf kon overhalen dit te publiceren. Een dag om voor gans de bevolking de overledenen te herdenken. Maar voor zij die een dierbare verloren zijn, lijkt het soms misschien wel alle dagen Allerzielen. Iemand is weg en tegelijkertijd nooit zo aanwezig, dichtbij en constant in je gedachten, misschien wel veel meer dan toen die persoon levend naast jou stond.

Dit gezegd zijnde stel ik mij de vraag: zou er naast Allerzielen, Allerheiligen, secretaressedag, dag van de leerkracht… ook zoiets moeten bestaan als dag van de onmenselijk behandelde (psychiatrische) patiënten of cliënten? Soms denk ik van wel? Hoe hadden we kunnen vermijden dat zulke gedachten in mij zouden opdoemen? Misschien door in de psychiatrie – en bij uitbreiding in de ganse zorg – nog meer menselijkheid aan de dag te leggen? Akkoord, maar hoe zouden we dit kunnen bewerkstelligen? Mogelijk door meer natuur en meer contact met natuur in de zorg te integreren. Contact met natuur? Wel ja, contact met jezelf, met de ander en met de groene omgeving, oftewel met dieren, planten, bomen, bloemen, water, micro-organismen…

Willen we iets zoals de psychiatrie of de (geestelijke) gezondheidszorg nog meer vermenselijken in plaats van te ontmenselijken, dan is er een ommekeer nodig in onze aanpak en onze mindset. Een belangrijke rol hierin is volgens mij dus weggelegd voor het toelaten en integreren van meer natuur en meer contact met natuur.

Meer natuur in de zin van meer natuur in en rondom gebouwen en meer natuur in architectuur.

Meer contact met natuur in de vorm van tuintherapie, natuurcontacttraining, animal assisted therapy of therapie met dieren, zwemmen in open water, contact met je medemens, lichaamsgerichte therapie… Benieuwd naar mijn pleidooi? Lees dan hier verder.

Vanuit de sociaal-ecologische agogiek voert Yano Truyers onderzoek naar de relaties tussen mens en natuur. Hij is verbonden aan de Vrije Universiteit Brussel (VUB) en het team Natuur & Maatschappij van het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek (INBO). Hierin gaat hij op zoek naar de manier waarop hernieuwde interactie tussen mens en natuur een landschap van oude wereldbeelden en kennissystemen kan ontwrichten. In de manier waarop mensen, dieren en andere actoren ageren, komt namelijk een complexe en uitdagende relatie tevoorschijn.

Zelf ook interesse om als expert voor Natuur & Mens vzw aan te sluiten?
Stel je dan kandidaat door het invullen van het formulier.

Je kan er niet buiten; in het huidige eco-sociale denkkader wordt biodiversiteit al dan niet terecht – hierover is er discussie – als indicator voor kwalitatieve inheemse natuur naar voor geschoven. Met biodiversiteit doelt men dan op soorten- en genendiversiteit, de verscheidenheid aan levende soorten zoals planten, dieren, microben, schimmels… die in een omgeving samen een ecosysteem of ecotoop vormen en versterken.

Sommigen organisaties hangen een sluitend positief verhaal op wanneer het gaat om de benadering van biodiversiteit als factor voor een belangrijke rol binnen plattelandsnatuur, stads- of zorgnatuur. Anderen zijn eerder kritisch en onderbouwen hun beschouwing met argumenten. Er wordt gewezen op een tweedeling tussen zij die een humane invalshoek hanteren en diegenen die vertrekken vanuit moraliteit. Dat biodiversiteit zijn waarde heeft en dat het ONE-HEALTH-perspectief daartoe oproept daarover is iedereen het eens. Het venijn zit hem in het staartje. Is biodiversiteit bijvoorbeeld een goede graadmeter of mogen we twijfelen over dit narratief?

Lees hier verder.