Adolphe Millot, fleurs, 1857-1921, Nouveau Larousse illustré, via Wikimedia commons (Publiek domein)
Binnen de groene zorg hoor je de term ‘tuintherapie’ steeds vaker vallen. Is dit de zoveelste hippe marketingterm, of zit er een echte therapeutische waarde achter?
Om tuintherapie te begrijpen, helpt het om niet alleen naar de theorie te kijken, maar vooral naar de praktijk. En zo komen we bij het prachtige, aangrijpende boek van Pia Pera. Een boek dat ik met veel liefde doorgaf aan mijn moeder in de hoop dat zij net als Pia troost en kracht zou vinden in haar tuin. Want ook het lichaam van mijn mama takelt beetje bij beetje af, niet zoals bij Pia door ALS, maar door ouderdom en reuma. En ook voor haar betekent de tuin tegelijkertijd een plek voor contemplatie, ontmoeting, het koesteren van mooie herinneringen en het zo lang mogelijk behouden van haar kracht, en een plek om los te laten wat niet meer noodzakelijk is. Net zoals bij Pia is de tuin voor haar een vorm van tuintherapie. Benieuwd naar meer? Lees dan hier verder.
Tensho Shubun (1414-1463), Landschap van de vier seizoenen, collectie National Museum Tokyo, via Wikimedia Commons (Publiek domein)
Samen met mijn studenten tuintherapie ontdekte ik dat meer westers gerichte oefeningen niet altijd even heilzaam zijn. Een voorbeeld hiervan is wieden met de metafoor in gedachten: “trek negatieve gedachten of personen die energie vreten (spreekwoordelijk) uit je leven”. In tegendeel: deze aanpak zorgde ervoor dat sommigen van ons juist nóg meer aan die negatieve gedachten of personen gingen denken. Logisch ook, want probeer maar eens niet aan een roze olifant te denken als je dat gevraagd wordt. Bovendien voelde het als een mislukking als we niet in onze opdracht slaagden, wat juist voor meer stress zorgde.
Mindful wieden daarentegen, zoals ze dat in het oosten zouden doen met de nadruk op Wu Wei (waarover later meer), bleek voor de meesten van ons een verademing. Het gaf de beoogde rust en verstilling die de westerse oefening wel beloofde, maar niet bracht. Dat is de essentie van ervaringsgericht leren in en met de natuur: we hadden samen ondervonden wat wel en niet werkte. Mijn interesse voor de implementatie van oosterse wijsheden in de tuintherapie was hiermee gewekt.
In de hulpverlening zijn we vaak erg gefocust op doelen: we willen vooruit, herstellen van klachten en resultaat zien. Cliënten met een burn-out of trauma nemen diezelfde prestatiedrang soms onbewust mee naar de tuin. Ze gaan dan net zo perfectionistisch harken of zaaien als ze op hun werk deden, waardoor de stress juist toeneemt. De natuur werkt echter niet met deadlines, maar met seizoenen.
Om de werkelijke therapeutische kracht van groen te ontsluiten, biedt de oosterse filosofie een essentieel tegenwicht. In dit artikel leg ik uit hoe eeuwenoude oosterse concepten zoals Wu Wei (moeiteloze actie), Wabi Sabi en Interzijn het fundament vormen voor de vijf elementen van tuintherapie (Being, Doing, Belonging, Be able to, Becoming).
Ontdek hoe we de tuin transformeren naar een veilige plek zonder oordeel, waar de grootste voldoening misschien niet ligt in een perfecte oogst, maar in de onvoorwaardelijke acceptatie door de natuur en het diepe gevoel weer ergens bij te horen. Lees hier het volledige artikel.
Mijn man is vanuit zijn opleiding en werk veel bezig met thema’s zoals one-health en de (moes)tuin, mijn dochter vanuit haar achtergrond met erfgoed en gezondheid. Hoe passen deze thema’s in elkaar? Wat verbindt deze thema’s – die allemaal gelinkt kunnen worden aan welzijn- met elkaar? Ik zocht, vond en las een studie van Haenssgen et al. uit 2025 en kreeg daardoor inspiratie. Hieruit werd dit artikel geboren.
Moestuinieren biedt een concrete en tastbare manier om het One Health-principe te ervaren en te begrijpen. In een moestuin komen mens, dier en natuur heel dicht bij elkaar. De dagelijkse zorg voor planten, bodemleven, insecten en de eigen gezondheid maakt zichtbaar hoe nauw onze gezondheid verbonden is met die van onze leefomgeving. Toch krijgen (moes)tuinen vaak weinig aandacht binnen natuurorganisaties. Die richten zich vooral op (grootschalige) natuurgebieden met zo min mogelijk menselijke ingreep. Daarmee miskennen ze de waarde van gecultiveerde ruimtes.
Juist in de moestuin wordt de wisselwerking tussen mens en natuur elke dag beleefd en onderhouden. Ze fungeert daardoor als een laagdrempelige toegangspoort tot One Health-denken. Door te zaaien, te verzorgen en te oogsten ervaren mensen hoe ecosystemen werken en hoe kwetsbaar ze zijn. Die directe betrokkenheid leidt vaak tot groter bewustzijn en zorg voor de natuur in het algemeen.
Hiernaast is moestuinieren een vorm van levend, immaterieel alledaags erfgoed. Kennis, tradities en gewoontes — zoals teelttechnieken, seizoensritmes en lokale variëteiten — worden doorgegeven en voortdurend aangepast. Zo verbindt de moestuin generaties met elkaar en draagt ze bij aan culturele identiteit, gezondheid en welzijn.
Benieuwd naar hoe de moestuin tegelijkertijd een erfgoedpraktijk, een klein ecosysteem en een therapeutische ruimte is? Benieuwd naar hoe de zorg voor de tuin tegelijkertijd zorg betekent voor onszelf, voor anderen en voor de leefomgeving? Lees dan hier verder.
Dag van de Zorgnatuur: natuur als bondgenoot in zorg en herstel
Hoe kan natuur een actieve rol spelen in zorgomgevingen? Tijdens de Dag van de Zorgnatuur ontdek je hoe groen wordt ingezet als co-therapeut voor herstel, welzijn en toekomstgerichte zorg.
Met inspirerende praktijkvoorbeelden, concrete toepassingen en de voorstelling van het nieuwe Zorgnatuur-draaiboek brengt deze studiedag professionals uit zorg en natuur samen rond één gedeelde ambitie.
Vorige week was het 28 maart, de sterfdag van mijn zusje. Dit is altijd een emotioneel gebeuren, een moment van pijn, verdriet en trauma’s die getriggerd worden. Op die dag denk ik nog meer dan anders: “Wat had ik kunnen doen om dit te voorkomen? Wat kunnen we in het algemeen doen om mensen met een eetstoornis te helpen?” Vandaar dat ik afgelopen zaterdag weer eens ging grasduinen in artikels over eetstoornissen en natuur, en zo vond ik een heel interessante studie over tuintherapie en anorexia nervosa die ik graag met jullie wil delen. Het gaat om een onderzoek van Curzio et al. uit 2022.
Dit artikel is voor Liesbet en voor alle andere mensen die worstelen met een eetstoornis, voor hun familie, vrienden en verzorgers, opdat hen de pijn bespaard blijft die Liesbet en mijn familie moesten meemaken. Anorexia blijft immers de psychiatrische aandoening met het hoogste sterftecijfer. Alles wat deze mensen kan helpen, is dus goud waard!
Tuintherapie en, meer algemeen, natuurtherapie worden hoe langer hoe meer gezien als complementaire behandelingen die steeds vaker worden toegepast bij psychiatrische aandoeningen. Studies bij psychiatrische populaties hebben namelijk een positief effect gevonden van tuin- en natuurtherapie op bijvoorbeeld de vermindering van stress (een positief effect op biologische parameters die samenhangen met stress, zoals cortisol en hartslagvariabiliteit) en het verbeteren van het welbevinden (een positief effect op de subjectieve beleving). Volgens de onderzoekers uit het artikel waarover ik zal vertellen, bestonden er echter nog amper studies bij patiënten met anorexia nervosa (restrictieve type).
Natuur- of tuintherapie zou voordelen kunnen bieden voor cliënten of patiënten met anorexia nervosa, omdat cliënten of patiënten door het kweken van planten bijvoorbeeld leren om zorg te dragen voor andere vormen van leven, ze leren wachttijden te verdragen die niet altijd voorspelbaar zijn, ze leren om te gaan met de imperfectie van de spontane groei in de natuur, ze leren om controle los te laten en ze worden blootgesteld aan plantengeuren die de selectie van voedsel zouden kunnen beïnvloeden. De groeiritmes van gewassen vereisen bijvoorbeeld geduld, wachten en tolerantie en liggen buiten de controle van de cliënt of patiënt. Daarom kan de tuinsetting een goede context zijn voor de ontwikkeling en het herstel van emotionele attitudes die problematisch zijn door de ziekte.
Het hoofddoel van de pilootstudie van Curzio et al. was om de impact te evalueren van de toevoeging van tuintherapie aan de conventionele klinische behandeling van anorexia nervosa. Kon tuintherapie bij deze doelgroep zorgen voor minder psychologische en fysiologische stress? Waren er nog andere effecten en waarom werd er zoveel aandacht besteed aan het olfactorisch systeem in deze studie? Aansluitend hierop: welke tuintherapeutische activiteiten zou je – vertrekkende van deze studie – zoal kunnen doen bij patiënten of cliënten met anorexia nervosa? Kom het te weten via deze link
Wist je dat iets eenvoudigs als hangen aan een boomtak een verrassend krachtig effect heeft op je lichaam en je stressniveau? Binnen Nature Contact Training (NCT) vormen hang- en klimoefeningen een natuurlijke manier om kracht op te bouwen, je gewicht te reguleren en je zenuwstelsel tot rust te brengen.
Belangrijk is wel dat je rustig opbouwt en vertrekt vanuit een veilige basis, dicht bij de grond en afgestemd op jouw lichaam. Net daar beginnen vaak al de grootste gezondheidswinsten.
Benieuwd hoe dit precies werkt en hoe je zelf kan starten? Lees het volledige artikel en ontdek waarom je gezondheid er letterlijk aan hangt.
Wat begon als een scherp onderscheid tussen zorgnatuur en therapeutische tuinen, is in enkele jaren tijd uitgegroeid tot een breed gedragen praktijk binnen zorg, ontwerp en beleid. In 2021 zette Natuur & Mens het thema op de kaart met een duidelijke boodschap: natuur is geen neutraal decor, maar een actieve factor in zorg en welzijn – mits ze doordacht wordt ingezet.
Vandaag, in 2026, is die visie verder uitgewerkt tot een stevig kader waarin functionaliteit, biofilie en biodiversiteit centraal staan. Zorgnatuur wordt daarbij niet alleen gezien als ondersteuning van herstel, maar als een volwaardige schakel in een groter netwerk van zorg, omgeving en samenleving.
Met betrokkenheid in opleidingen, samenwerkingen en initiatieven zoals de Green Deal Duurzame Zorg, hielp Natuur & Mens mee om deze benadering te verfijnen en te verankeren in de praktijk.
De conclusie is helder: het gaat niet om méér natuur, maar om betere natuur; afgestemd op context, doelgroep en zorgdoelstellingen.
Het serretje (getekend door mijn papa) waar mijn papa dagelijks het gedenkplekje van mijn zus ging bezoeken.
Mijn allerliefste papa is enkele weken geleden totaal onverwacht overleden. De ene dag zwaait hij mij nog goedgezind gedag als ik op mijn fiets stap, de volgende dag ligt hij in coma om nooit meer wakker te worden. “Hij is aan zijn eeuwigdurende winterslaap begonnen”, zei mijn mama.
Mijn wereld staat op zijn kop en ongetwijfeld ook die van mijn mama. Zij en ik werken nu soms zij aan zij in de tuin. Omdat het moet – met de intocht van de lente begint nu eenmaal alles te groeien en bloeien – maar ook omdat het kan en mag en omdat het ons beiden goed doet. Tuinieren brengt ons dichter bij papa, die net als wij dagelijks in de tuin bezig was. Het biedt troost en hoop, het geeft onze vermoeide geesten wat energie en tegelijkertijd rust. Want iemand verliezen die zo dicht bij je staat, die je veiligheid en geborgenheid bood, brengt de nodige stress met zich mee. Kortom, mama en ik ervaren hoe het vertoeven in de natuur, en zeker ook het werken in de tuin, kan helpen bij rouw.
Dat ondervind ik trouwens niet alleen nu; dat ondervond ik net zo goed enkele jaren geleden, toen mijn zus overleed. Voor mij, mama en papa was de natuur, en de tuin in het bijzonder, toen al een troostplek bij uitstek.
Mama herinnert zich bijvoorbeeld nog goed hoe papa elke dag naar het serretje achteraan in de tuin liep, naar het gedenkplekje van mijn zus. En hoe zij en hij nog meer dan ooit tevoren in hun tuin te vinden waren. Het hielp hen om de dagen door te komen, om hun lichaam op te laden en te laten ontspannen, en om dichter bij elkaar en bij mijn zus te zijn.
Maar wat is rouw precies, en wat kan tuinieren of de natuur concreet betekenen voor iemand die rouwt? Rouwt om het verlies van een partner, een kind, een vriend of vriendin, een familielid, een huisdier, een job, een relatie, kinderen die het huis verlaten, of een stukje van jezelf waarvan je afscheid moet nemen omwille van ziekte… Want je ziet het: op een gegeven moment in ons leven krijgt bijna ieder van ons te maken met een of andere vorm van rouw. Het is een universeel en onvermijdelijk onderdeel van het leven. Dat wil zeggen dat, op een bepaald moment in ons bestaan, voor bijna ieder van ons een tuin of stuk natuur extra betekenis kan krijgen.
Wat als een eenvoudige beweging ons opnieuw verbindt met wie we van nature zijn? Het recente VRT NWS-item over Paul Jambers en huppelen toont hoe speelse, natuurlijke beweging kracht, balans en levenskwaliteit ondersteunt, ook op latere leeftijd. In dit artikel lichten we toe waarom huppelen perfect aansluit bij Nature-Contact-Trainingen onze evolutionaire bewegingsmogelijkheden.
Na jaren van engagement en inspiratie stopt Natuur & Mens vzw met haar actieve werking. De voorbije jaren lag de focus op het uitwerken van het Natuur & Mens-manifest: een holistische visie op natuur, gezondheid en wederkerigheid. De inhoudelijke basis van dit manifest is klaar; de verdere verfijning en communicatie ervan zal de komende jaren plaatsvinden, met 2027 als horizon.
Hoewel de werking stopt, leeft de missie verder. Ze blijft aanwezig in de expertengroep, in samenwerkingen, bij studenten en organisaties, en bij de vele mensen die via Natuur & Mens inspiratie vonden om zich meer verbonden te voelen met natuur.
